Mantelzorg: ondersteuning, regelingen en respijtzorg in 2026

Bent u mantelzorger zonder dat u het beseft?

Veel mensen noemen zichzelf geen mantelzorger. Ze zorgen "gewoon" voor hun moeder, partner of buurman. Toch loont het om u wel zo te registreren. Alleen dan komt u in aanmerking voor de ondersteuning waar u recht op heeft.

U bent mantelzorger als u onbetaald en langdurig zorgt voor iemand uit uw directe omgeving. De grens ligt rond 8 uur per week of zorg die langer dan 3 maanden doorgaat. Dat lijkt veel, maar boodschappen halen, naar de dokter rijden, medicijnen klaarzetten en de administratie bijhouden tellen allemaal mee.

Meld uzelf bij het Steunpunt Mantelzorg van uw gemeente. Het kost niets. In ruil krijgt u toegang tot trainingen, lotgenotencontact en informatie over respijtzorg. Veel gemeenten geven daarbovenop nog een mantelzorgcompliment of waardecheque.

Respijtzorg: even op adem komen

Respijtzorg houdt in dat iemand anders de zorg tijdelijk overneemt. Even rust voor u, zodat u kunt slapen, bijpraten met een vriendin of gewoon zelf naar de dokter. Onderzoek van Mezzo (2023) laat zien dat regelmatige respijtzorg de kans op uitval halveert. Toch maakt maar 1 op de 8 mantelzorgers er gebruik van, meestal omdat men simpelweg niet weet dat het bestaat.

Vormen van respijtzorg

• Dagbesteding. Uw naaste gaat een of meerdere dagen per week naar een dagactiviteitencentrum. Vergoed via de WMO of Wlz.
• Logeeropvang. Een paar dagen of een weekend in een zorginstelling, bijvoorbeeld zodat u een korte vakantie kunt nemen.
• Vrijwilliger thuis. Een opgeleide vrijwilliger komt enkele uren per week bij u thuis. Gratis via organisaties als Handen-in-Huis of Humanitas.
• Mantelzorgvakantie. Een vakantie waar u samen met uw naaste gaat, met zorg ter plaatse geregeld. Aanbieders: De Zonnebloem, Allegoeds, Vreugdehof.

Hoe aanvragen? Respijtzorg via de WMO vraagt u aan bij het Wmo-loket van uw gemeente. Bij wijkverpleging kunt u uw wijkverpleegkundige om respijtzorg vragen via de Zvw. Aanvullende zorgverzekeringen vergoeden vaak een extra aantal dagen logeeropvang per jaar. Controleer uw polisvoorwaarden.

Heeft uw naaste een Wlz-indicatie? Dan kunt u respijtzorg ook bekostigen vanuit het PGB. Het zorgkantoor en Per Saldo (belangenvereniging PGB-houders) kunnen u hierover adviseren.

Het mantelzorgcompliment: wat krijgt u?

Sinds 2015 mag elke gemeente zelf invulling geven aan de waardering voor mantelzorgers. Het resultaat: 342 gemeenten, 342 verschillende mantelzorgcomplimenten. Veelvoorkomende vormen:

Hoe aanvragen? Vraag het mantelzorgcompliment elk jaar aan via het Steunpunt Mantelzorg of het Wmo-loket van uw gemeente. U moet doorgaans een korte aanvraag invullen en bewijs leveren dat u mantelzorger bent (registratie volstaat meestal). De aanvraagperiode loopt vaak van september tot december.

Let op: Het mantelzorgcompliment van uw gemeente is niet hetzelfde als het oude landelijke mantelzorgcompliment van de SVB. Dat bestaat sinds 2015 niet meer. Veel mantelzorgers weten dit niet en lopen daardoor de gemeentelijke regeling mis.

Werken én mantelzorgen: zorgverlof en flexibel werk

Bijna 1 miljoen werkende Nederlanders combineren een baan met mantelzorg (CBS, 2024). Het is zwaar werk naast zwaar werk. Bijna 1 op de 4 raakt overbelast, 1 op de 10 valt langdurig uit. De Wet flexibel werken en de zorgverlofregelingen geven u in elk geval iets meer ademruimte.

Drie soorten zorgverlof

• Calamiteitenverlof: Voor acute, onverwachte situaties (een val, een spoedopname). Enkele uren tot maximaal een paar dagen, met behoud van loon.
• Kortdurend zorgverlof: Maximaal 2x het aantal uren dat u per week werkt, per jaar. Werkgever betaalt 70% van uw loon door (minimaal het minimumloon).
• Langdurend zorgverlof: Maximaal 6x het aantal uren dat u per week werkt, per jaar. Onbetaald, maar uw werkgever mag dit niet weigeren als de zorgbehoefte aantoonbaar is.

Via de Wet flexibel werken kunt u ook structureel minder uren gaan werken, andere werktijden afspreken of vaker thuis werken. Uw werkgever mag dat alleen weigeren bij een zwaarwegend bedrijfsbelang. Bespreek het open met HR of uw leidinggevende. De meeste werkgevers werken graag mee, al was het maar omdat een uitgevallen werknemer hen veel meer kost dan een paar minder uren.

Bij de FNV en CNV werken speciale mantelzorgmakelaars die u kunnen begeleiden in het gesprek met uw werkgever. Gratis voor leden.

Mantelzorgwoning: uw naaste in de tuin

Een mantelzorgwoning is een tijdelijke woonruimte op het erf van uw eigen huis, voor een familielid dat zorg nodig heeft. Sinds 2014 is voor een mantelzorgwoning vaak geen omgevingsvergunning meer nodig. Dit valt onder vergunningvrij bouwen, mits aan de voorwaarden wordt voldaan.

Voorwaarden vergunningvrije mantelzorgwoning

• Maximaal 100 m² oppervlakte (afhankelijk van perceel).
• De bewoner moet een mantelzorgindicatie hebben (verklaring huisarts, wijkverpleegkundige of CIZ-indicatie).
• Minimaal 1 meter afstand van het hoofdgebouw.
• Tijdelijk: zodra de mantelzorgsituatie eindigt, moet de woning binnen één jaar worden verwijderd of een andere bestemming krijgen.

Mantelzorgwoningen kost u tussen €60.000 en €120.000 voor een nieuwbouw-unit (afhankelijk van afmetingen en luxe), of vanaf €30.000 voor een gebruikte woonunit. Verhuur of huur van bestaande units bestaat ook (vanaf €700-€1.000 per maand). Bekende leveranciers: MantelzorgWonen, MantelHomes, Smart Compact Living.

Controleer vooraf altijd bij uw gemeente en de regels rond bestemmingsplan, welstand en water-/elektra-aansluiting. Hoewel veel valt onder vergunningvrij bouwen, kan de gemeente in specifieke gevallen alsnog eisen stellen.

Financiële regelingen op een rij

Naast het mantelzorgcompliment zijn er verschillende financiële regelingen die uw situatie kunnen verlichten:

PGB voor uzelf als mantelzorger

Heeft uw naaste een WMO- of Wlz-indicatie? Dan kan diegene een Persoonsgebonden Budget aanvragen en u betalen voor de zorg die u toch al verleent. Het tarief ligt rond €20 tot €25 per uur (verschilt per gemeente en zorgsoort). Bij 20 uur per week is dat €1.600 tot €2.000 per maand. Belangrijk om te weten: het telt als inkomen voor de Belastingdienst en kan uw toeslagen beïnvloeden.

Fiscale aftrek zorgkosten

Maakt u extra kosten voor de zorg (medicijnen, vervoer, dieetvoeding, hulpmiddelen)? Boven een drempel zijn deze aftrekbaar van de inkomstenbelasting. De drempel hangt af van uw inkomen. Bewaar bonnen, kilometeradministratie en facturen het hele jaar door. Lees meer in onze subsidies-gids.

Gemeentelijke regelingen

Veel gemeenten bieden mantelzorgers extra: een gratis OV-pas voor de regio, een mantelzorgparkeerontheffing (gratis parkeren voor de deur van degene voor wie u zorgt), kwijtschelding van afvalstoffenheffing of een korting op gemeentelijke belastingen. Vraag bij uw gemeente naar de mantelzorgvoorzieningen.

Vrijstelling motorrijtuigenbelasting

Heeft de persoon voor wie u zorgt een aanpassing in de auto (rolstoellift, gehandicaptenkenteken)? Dan is vaak vrijstelling of vermindering van motorrijtuigenbelasting mogelijk via de Belastingdienst.

Veelgestelde vragen over mantelzorg